zonden de Amelanders,
bekommerd voor de stremming van hunne visscherij en scheepvaart
door de Engelsche kapers,

in Februarij 1654,
twee personen uit hun midden,
onder den titel van Afgezanten van het eiland Ameland, derwaarts,

om hem te overtuigen,
dat hun eiland volkomen onafhankelijk van Friesland was,
en diensvolgens
als geheel onzijdig moest aangemerkt worden;

hetwelk hun door den Protector werd toegezegd,
die zelfs niet naliet, deze lieden,
naar de wijze der Afgezanten van Koningen en Vorsten,
op ’s lands kosten te onthalen,
en aan zijne eigene tafel te noodigen;

hoewel de houding
en eenvoudige manier van spreken dezer lieden,
geen gelijkheid hebbende met den hoofschen trant,
aan Cromwell en onderscheidene Engelsche Grooten,
gedurende eenige dagen,
veel stof tot schertsen gaf.

[vrij bewerkt vanuit het Aardrijkskundig woordenboek der Nederlanden (1839-'51) van A.J. van der Aa.]

Štrpce beschikt namelijk sinds een paar weken over twee burgemeesters en twee gemeenteraden. Op zich is dat niet zo bijzonder in Kosovo, want sinds deze de facto voormalige Servische provincie zich in februari 2008 eenzijdig losmaakte van Servië fungeren hier nog tal van Servische overheidsstructuren alsof er niks aan de hand is. Zodoende zijn er ook overal parallelle, vanuit Belgrado gefinancierde en aangestuurde gemeentebesturen te vinden. De immer leergierige radikalinski’s van de Albanese padvindersclub Vetëvendosje hebben dat keurig netjes, nog net niet met doorkiesnummer, in kaart gebracht:

In het noorden van Kosovo (Mitrovica en achterland) wordt het verzet tegen de regering in Priština breed gesteund door de overwegend Servische bevolking, maar in de overige delen van Kosovo, ten zuiden van de rivier Ibar, waar Serviërs schaars verspreid over het platteland wonen, brokkelt die steun gaandeweg af. Dat komt deels door inmenging van Priština i.s.m. Eulex™ (Pieter Feith en zijn hulppieten), zoals al viel af te leiden uit de afloop van de politiestakingen vorige zomer. Met een stevig ultimatum als drukmiddel wisten bovengenoemden toen honderden Servische politieambtenaren weer aan het werk te krijgen na een anderhalf jaar lang volgehouden protest tegen de onafhankelijkheid. En steeds actiever poogt Priština het werk van de parallelle Servische overheidsstructuur te belemmeren. Gisteren nog beëindigde de Kosovaarse politie een »illegale samenkomst« van een Servisch gemeentebestuur in het dorpje Drsnik bij Klina. Niemand minder dan de Servische vice-minister voor Kosovo, Branislav Ristić, werd daarbij onder politiebegeleiding de grens overgezet. Ook de opperknuppel himself trouwens, Goran Bogdanović, is al meer dan eens op die manier zijn ministeriële werkdomein uitgebonjourd.

De situatie in Štrpce vormt een nieuw hoofdstuk. Hier heeft de aanzienlijke deelname van Serviërs aan de Kosovaarse gemeenteraadsverkiezingen ervoor gezorgd dat op 12 januari voor het eerst een Servische burgemeester werd ingezworen die het gezag van Priština erkent. Hoewel de Servische vlag nog wappert aan de muur van het gemeentehuis, heeft de nieuwe burgemeester Bratislav Nikolić de administratie van de Belgrado-gezinde tegenpartij in de vestibule van het gebouw gedumpt. De hele actie werd door zijn concurrerende ambtscollega Zvonko Mihajlović bestempeld als een »gewelddadige overname door mensen die weliswaar Servische voor- en achternamen dragen, maar volgens de wetten van de illegale republiek Kosovo werken«. Ondertussen heeft Nikolić al de Kosovaarse premier Hashim Thaçi op bezoek gehad, die vooral hoopt op een snelle privatisering van skiresort Brezovica. Op dit moment is er nog steeds sprake van een patstelling tussen twee concurrerende gemeentebesturen, met onzekere afloop.

Štrpce illustreert dat Serviërs in de gebieden ten zuiden van de Ibar zich steeds verder ontworstelen aan de politieke druk vanuit Belgrado. Een lokale hoofdrolspeler in dit proces is de Servische liberale partij SLS (Samostalna liberalna stranka), die in Štrpce door burgemeester Nikolić wordt vertegenwoordigd. De SLS, opgericht in januari 2006 in het dorpje Dobrotin bij Lipljan, is de eerste Servische partij in Kosovo die volledig autonoom van Belgrado opereert en amper contact onderhoudt met het Kosovo-ministerie aldaar. De partij was aanvankelijk marginaal, met een nauwelijks meetbaar draagvlak, maar kreeg evengoed al gauw twee ministersposten toebedeeld in de Kosovaarse regering, een pragmatisch gebaar waarmee de stropdas dragende UÇK-elite zijn multiculti-gezindheid voor de internationale gemeenschap wilde bewijzen.

Ondanks die rol van excuusserviër wist de SLS de afgelopen jaren haar regeringspositie (en haar samenwerking met USAID) uit te buiten om haar netwerk te vergroten en draagvlak te creëren onder Serviërs én Albanezen. Basisscholen, sportvelden, asfaltwegen en woningen werden gebouwd in dorpen als Gračanica, Dobrotin, Preoce en Laplje Selo. In de gemeente Štrpce voerde de partij in de aanloop naar de Kosovaarse gemeenteraadsverkiezingen flink campagne om de bevolking tot een stembusgang te verleiden. In de gemeente Novo Brdo heeft daarnaast de verzoeningspolitiek van de Albanese partij LDK het vertrouwen van veel Serviërs gewonnen. Voorheen bleven Serviërs thuis, maar quasi-patriottische redeneringen als »wie deelneemt aan Kosovaarse verkiezingen, moet weten dat hij daarmee de Servische strijd voor behoud van soevereiniteit en territoriale integriteit schaadt« (minister Bogdanović) verliezen langzaam hun toverkracht op een gekwelde en geteisterde minderheid die dagelijks problemen ondervindt in basisbehoeftes als stromend water, elektriciteit, werkgelegenheid en veiligheid.

Ongeveer een kwart van de Servische kiesgerechtigden kwam op 15 november opdagen in de stembureau’s van de plattelandsgemeentes Gračanica, Klokot, Ranilug, Novo Brdo en Štrpce. Een kwart is nog altijd een mager draagvlak voor het meegaan in de status quo, maar het geeft aan dat er definitief iets aan het veranderen is onder Serviërs in Kosovo. Een en ander is na te lezen in het inzichtelijke rapport »Decentralization in Kosovo: Municipal elections and the Serb participation« [deel I] [deel II] van het Kosovar Institute for Policy Research and Development (KIPRED).

Het strijdpunt is hier niet zozeer of het bestaan van de republiek Kosovo wel of niet legitiem is — en trouwens, de destijds door mevrouw Tina S. Kaidanow van de Amerikaanse missie meegeregisseerde onafhankelijkheid wordt buiten Servië nog door driekwart van de wereld in twijfel getrokken. Ook de SLS heeft gemengde gevoelens hierover gehad (SLS-vertegenwoordigers lieten zich bijv. niet zien tijdens de onafhankelijkheidsceremonie in het parlement), maar neemt deel aan de regering en het integratieproces om tussen de brokstukken van gedetoneerde middeleeuwse kerken een gewis Servisch toekomstperspectief in Kosovo veilig te stellen. Het probleem is dat het compromisloze beleid van Belgrado — dat op ramkoers ligt naar een opdeling van Kosovo, waarbij het noorden blijft behouden — de Serviërs zuidelijk van de Ibar naast een »conform VN-resolutie 1244 staatsrechtelijk gegrond« verzet tegen de regering in Priština geen plan B te bieden heeft. Deze strategie, die al helemaal geen rekening houdt met de aanwezigheid van twee miljoen andersdenkende Albanezen, kan in Mitrovica en omstreken misschien nog tot politieke resultaten leiden, maar zal bezuiden de Ibar op langere termijn tot zelfdestructie van de Servische gemeenschap leiden. Het is dan ook geen wonder dat in die gebieden, volgens het KIPRED-rapport, zelfs Serviërs op de loonlijst van Belgrado het hebben gewaagd om in november toch een stem uit te brengen.

is betonrot
en een dak dat lekt

In het kort de aanleiding: in de Britse en Nederlandse sportpers circuleert de laatste weken het nieuws over Marijana Kovačević, een Servische wonderdokter die praktijk houdt in Belgrado en met haar paardenplacentakuur menig topvoetballer van zijn enkelblessure zou afhelpen. Ze is zodanig aanbevolen onder voetballers dat ze naast Servische internationals als Marko Pantelić (Ajax), Danko Lazović (PSV) en Goran Lovre (FC Groningen) inmiddels ook Robin van Persie (Arsenal), Orlando Engelaar (PSV), Frank Lampard (Chelsea), Yossi Benayoun, Glen Johnson en Fabio Aurelio (Liverpool) heeft behandeld met haar wonderlijke placentamassages.

Dit tamelijk bizarre verhaal sprak tot de verbeelding van o.a. Nico Dijkshoorn, die eind november in Voetbal International een column wijdde aan het recente bezoek van Van Persie aan de privékliniek van Kovačević. En dat deed hij uiteraard in de welbekende bloemrijke ironische stijl die we van hem gewend zijn. “Als het om medische oplossingen gaat,” oreerde Dijkshoorn, “zijn Serviërs genieën. In het nabije verleden hebben ze dat vaak genoeg bewezen. Bij zieke Kroaten sloegen ze voor de zekerheid meteen het hoofd er maar af. Baat het niet, dan schaadt het niet. Serviërs zijn onder zware omstandigheden heel praktische mensen. Naar verluidt werden tijdens de oorlog binnen drie minuten hele dorpen keurig verdeeld in mannen en vrouwen. Kroatische vrouwen mochten hun hoofd vaak gewoon op hun schouders houden.”

Zijn column schoot de zogeheten »Servische gemeenschap in Nederland« in het verkeerde keelgat — beter gezegd het chronisch verontwaardigde en meest luidruchtige deel ervan dat over net zoveel gevoel voor ironie blijkt te beschikken als Patty Brard. Het haalde weldra de voorpagina van het Servische emigrantendagblad Vesti, dat moord en brand schreeuwde over het zoveelste voorbeeld van Hollandse Servenhaat: »‘Therapie in het land der koppensnellers!’: In Nederland is opnieuw een schandelijke tekst over Serviërs verschenen!« Een kolfje naar de hand van Ratko Dmitrović, hoofdredacteur van deze in chocoladeletters gedrukte tabloid. Dmitrović leerde het journalistieke métier immers bij de Servische staatstelevisie ten tijde van Milošević, toen er vooral propaganda geproduceerd moest worden. Een hoogtepunt uit zijn carrière was hoe hij in de herfst van 1991 op het tv-journaal de verwoesting van Vukovar voor het thuisfront rechtvaardigde met het broodje-aapverhaal dat Kroatische fascisten daar duizenden Serviërs hadden afgeslacht. Voor Dmitrović was Dijkshoorns »anti-Servische« tekst dus gesneden koek om het veronderstelde eeuwenoude Servische slachtofferschap nog eens flink mee uit te vergroten.

Dijkshoorn bleek ook een kolfje naar de hand van Predrag Vitković, gewezen woordvoerder van de »Servische gemeenschap in Nederland«. Volgens Vitković zou Nico Dijkshoorn met zijn schrijverij al wat zich Serviër noemt hebben beledigd en gekwetst: “Dijkshoorn schotelt stereotyperingen voor die niets met de historische werkelijkheid, die veel genuanceerder en complexer in elkaar steekt, van doen hebben“, schreef Predrag Vitković in een reactie. “Eerlijk gezegd denk ik dat hij een ziekelijk beeld heeft van de Serviërs, als gevolg van de jarenlange oorlogspropaganda.”

Dijkshoorn antwoordde Vitković vervolgens dat zijn ironische stijlvorm niet wordt begrepen: “Ik ben zeer pessimistisch. Ik lees het in alle mails die ik krijg. Jullie willen het niet begrijpen. Het is lekkerder om mee te huilen en te schreeuwen. Paradoxaal genoeg reageren, tot mijn schrik, veel Serven die mij mailen erg kort door de bocht en agressief. Voorlopig wens ik niet te geloven dat dat de volksaard is, maar slechts de reacties van wat door u opgehitste individuen.” En besloot met het advies: “Ga nadenken! Lees wat oude columns van mij. Probeer te begrijpen hoe ironie werkt.”

Ik vrees dat zijn advies tevergeefs zal zijn. Hij had niet eens de moeite hoeven te nemen om zich nader te verklaren. Ook zonder Dijkshoorns column is er voor beroepsserviërs altijd genoeg aanleiding om zich gegriefd en gestigmatiseerd te voelen en uitgedost in nationale emblemen opnieuw naar het Haagse Plein te togen. Voor wie geen verschil maakt tussen culturele identiteit en nationalistische trots, is elke kritische noot over Servië een persoonlijke belediging — en ironie iets buitenaards. Teofil Pančić, een columnist van het Servische weekblad Vreme die bekend staat om zijn felle ironische teksten, verzuchtte al eens dat de Servische diaspora voor de meest hysterische lezersbrieven zorgt. Het is altijd een Serviër uit pakweg Pfaffenhofen die in de pen klimt om het op te nemen voor de regeringspolitiek van een land waar de achterblijvers het liefst nog vandaag uit emigreren.

Als de »Servische gemeenschap in Nederland« wel in staat is met één stem te spreken over zoiets onnozels als een column van Nico Dijkshoorn of Jan Dijkgraaf, of zich bezig te houden met wazig geformuleerde petities tegen Albanese propaganda in Nederlandse schoolboeken, waarom distantieert zij zich dan niet duidelijk van de glorieuze wandaden die in haar naam (»u interesu srpskog naroda«, zoals dat destijds zo mooi werd geformuleerd) zijn verricht? Heeft de morele ambivalentie van de Servisch-orthodoxe kerk in Nederland — en diens ultraconservatieve pleitbezorgers die hun volksgenoten graag tot een gelijkgeschakelde kudde willen kneden — daar misschien iets mee te maken? Dat deze kerk zich ontfermt over oorlogsmisdadigers in de Scheveningse bajes kan nog gezien worden als een plicht van de dienstdoende parochiepriester, maar het is een regelrechte doodzonde dat de kerk faalt om in de publieke sfeer geloof en politiek gescheiden te houden. De kerk organiseert gebedsdiensten in de openlucht tijdens politieke demonstraties en bemoeit zich actief met het politieke discours rond de rechtmatigheid van de Kosovaarse onafhankelijkheidsverklaring. »Uit naam van alle Serviërs« in Nederland lijkt de kerk geestelijke zorg te verwarren met politieke stellingname. Dat is overigens niet voor het eerst. Aan het begin van de oorlog in Bosnië, voorjaar 1992, liet bisschop Vasilije Kačavenda de inventaris van zijn bisschopszetel in Tuzla veiligstellen bij Radovan Karadžić en verliet hij de multi-etnische stad als een rat in de nacht — om de zielenzorg voor de achterblijvende gelovigen over te laten aan de mortiergranaten van het Bosnisch-Servische leger. Sindsdien is Kačavenda kerken gaan bouwen op landgoed geconfisceerd van verdreven en vermoorde Moslims. Ik heb daar nog nooit een beroepsserviër schande van horen spreken. Misschien omdat dit soort genuanceerde historische werkelijkheid nooit in Vesti wordt afgedrukt. Of omdat een Servische bisschop simpelweg geen slecht mens kan zijn.

Nee, dan liever een voorbeeld genomen aan Gojko Mitić. Deze Servische acteur en stuntman, geboren en getogen in een dorpje bij Leskovac, werd in de DDR ongekend populair met zijn talrijke vertolkingen van indianenrollen in de westernfilms uit de DEFA-studio. Ook ver buiten de oude DDR wordt Mitić vandaag de dag nog altijd gehuldigd als — »beroepsindiaan«.

In elk geval zijn er al toepassingen beschikbaar om de daad bij het woord te voegen. De lieve luitjes van WORM hebben in hun knutselkelder een Web 2.0 Suicide Machine ontworpen die garandeert in één handomdraai je profielen op LinkedIn, Facebook en MySpace om zeep te helpen. Op de projectwebsite staat eveneens een galerij van social suiciders die ons voorgingen.

In dezelfde geest zijn de bedenkelijk kijkende mediakunstenaars van Les Liens Invisibles te werk gegaan met hun handleiding voor virtuele zelfmoord Seppukoo. Beide projecten lijken op het eerste gezicht sympathieke statements met een beperkte reikwijdte, maar Facebook heeft vorige week al paniekerig gereageerd door alle sporen van zijn profielsite te verwijderen die naar Seppukoo leiden.

Ik wacht nog met mijn sprong uit de virtualiteit. Om met Cioran te spreken: “Zonder de gedachte aan zelfmoord, had ik mezelf al lang van kant gemaakt.”

=

Update 10 januari 2010: Facebook slaat opnieuw toe; WORM ontvangt van de Facebook-advocaten een Cease and Desist-eis [PDF] voor de Web 2.0 Suicide Machine.
Update 18 februari 2010: Facebook excommuniceert WORM [PDF] om de Suicide Machine op de knieën te krijgen.